گروه سياسي؛

 بازتوليد مناسبات قبلي حاکم در رژيم شاه به شکلي ديگر، انحراف از معيارهاي تشخيص عدالت، بازآفريني هزار فاميل، انحراف از تعريف امنيت و منافع ملي، تعبير نادرست از ميزان راي ملت بودن و برخي انحراف هاي ديگر از جمله مواردي است که علي ربيعي مشاور خاتمي درباره آن هشدار مي دهد؛ هشداري که در آستانه سالگرد رحلت

امام (ره) داده شد. علي ربيعي که زماني معاون وزارت اطلاعات بود و در افشاي عوامل قتل هاي زنجيره يي هم نقش داشت از جمله شخصيت هاي اصلاح طلب به شمار مي آيد که از دوران رياست جمهوري محمود احمدي نژاد به اين سو کمتر نقش رسمي را در ساختار سياسي نظام جمهوري اسلامي برعهده دارد. اما او همگام با ساير اصلاح طلبان از دولت انتقاداتي داردکه باعث مي شود با حضور در خبرگزاري دانشجويان ايران (ايسنا) به انتقاد شديد اللحن از عملکرد دولت محمود احمدي نژاد بپردازد و از اينکه زير سايه عناوين انقلابي اين گونه در آرمان هاي اوليه انقلاب انحراف ايجاد مي شود اعتراض کند. وي در اين گفت وگو با اشاره به اينکه همه انقلاب ها يک قاعده اساسي دارند و آن «بازگشت مناسبات حاکم بر دوران پيش از انقلاب به دوره پس از آن است؛ ولي با ظاهري انقلابي و جديد» گفت؛ در همه انقلاب ها اين قاعده وجود دارد که پس از مدتي، مناسباتي که روزي انقلاب و مردم درصدد نفي آنها برآمدند

با ظاهري تغييريافته، خود را بازسازي مي کنند و بر دوره جديد و پس از انقلاب، حاکم مي شوند. اين درست همان اتفاقي است که در مورد انقلاب ما هم رخ داد؛ «بازسازي مناسباتي که مردم يک روز آنها را نفي کردند». شايد اگر امام(ره) امروز بودند، توجه اصلي شان به همين مناسبات بازسازي شده بود.

وي همچنين با اشاره به اينکه «مفهوم استقلال از نگاه امام و مردم، صرفاً به معناي حفظ تماميت ارضي نبود» گفت؛ حفظ تماميت ارضي شعار شاه هم بود. اين معناي استقلال از عهده هر دولتي برمي آيد. استقلالي که امام(ره) و مردم مطلوب شان بود، از چنين مفاهيم ساده يي فراتر بود. اين استقلال، نوعي حق تصميم گيري مستقل براي هر کشور در نظام سياسي جهاني و بين المللي بود که به طور مستقل و خارج از فشارهاي بين المللي بتواند تصميم گيري کند.

ربيعي تصريح کرد؛ شايد يکي از دلايل انقلاب، ژستي بود که شاه در مورد «حزب رستاخيز» گرفت و گفت اگر کسي نمي خواهد مي تواند برود. اين شايد بيشترين آسيب را به وجهه شاه نزد افکار مردم زد. براي مردم مهم بود که ساخت سياسي چقدر به انتخاب آنها احترام مي گذارد. ديديم در دوران رهبري حضرت امام، انتخاب هايي از سوي مردم صورت گرفت که مورد نظر ايشان نبود اما امام آنقدر به جديت انتخاب مردم را تاييد مي کردند که اين شبهه پيش مي آمد که مبادا ايشان هم انتخاب شان همين بوده است. امام(ره) در واقع در اين شيوه رهبري مي خواستند يک روش را بياموزند؛ بعد هم ديديم که در نامه يي اعلام کردند که نظرشان چه بوده است.

وي ادامه داد؛ امام(ره) براي انتخاب مردم هيچ حدي قائل نبود و صراحتاً اعلام مي کرد که ميزان راي ملت است. ايشان اعتقاد داشتند که ساختار سياسي ايران بايد از ملت ناشي شود و اين از آن مطلوباتي است که امروز متاسفانه در حال کم رنگ شدن است. ايشان در مقام يک فيلسوف و يک فقيه ديدگاه هاي خود را درباره ساختار سياسي، ولايت فقيه و غيره طرح مي کردند اما معتقد بودند که در عمل آنچه مردم انتخاب کنند به تحقق خواهد پيوست و راي زميني مردم حاکم است. ما امروز در اين مباحث دچار نقصان هستيم.

وي تصريح کرد؛ متاسفانه برخي بازتفسيرهايي که از سخنان امام مي شود، انحراف جدي دارند. امروز در ساده ترين مسائل، مناقشه داريم. امام ميزان را راي ملت مي دانستند و اين موضوع با همه سادگي و شفافيت محل مناقشات مهم نظري ما شده و شبهاتي که در اين زمينه طرح مي شود از سوي نظريه پردازان قوي صورت مي گيرد که حتي در مراکز ديني و علمي طرفداراني دارند.

اين روزنامه نگار درباره ديدگاه هاي حضرت امام (ره) در زمينه آزادي بيان و آزادي هاي سياسي گفت؛ ديدگاه اصيل انقلاب را مي توان از آراي شهيد مطهري در مورد آزادي بيان رديابي کرد. شهيد مطهري معتقد بود که در دانشگاه ها مارکسيسم نه تنها بايد تدريس شود، بلکه حتي بايد توسط يک مارکسيست تدريس شود. در سال هاي اوليه انقلاب هم، هر فرد و هر انديشه يي نشريه يي داشت و حتي امام (ره) را هم به باد تندترين انتقادها مي گرفتند و کسي مانع نمي شد. اما متاسفانه ترورهايي که در مقطعي توسط برخي جريان هاي سياسي کجرو رخ داد و پس از آن نيز هشت سال جنگ، جامعه را از مسير طبيعي خود خارج کرد. بعد از آن هم ما رفتارها و ديدگاه هاي دوران ترور و جنگ را درباره آزادي بيان به دوره هاي بعد بسط داديم. در حالي که هر جامعه يي در دوران جنگ و خشونت محدوديت هايي را به لحاظ امنيتي براي آزادي قائل مي شود. ما نمي توانيم دوران جنگ و کودتا و ترور را به عنوان يک مقطع معيار بگيريم و رفتارها و سخنان حضرت امام(ره) را در مورد آزادي بيان در اين دوره به همه مقاطع بسط دهيم. سخنان ايشان در دوران پيش از جنگ و ترورهاي کور گروهک منافقين و همچنين فرمايشات ايشان در سال هاي پيش از پيروزي انقلاب بايد ملاک عمل ما در عرصه آزادي بيان باشد. با اين همه حتي در سال هاي جنگ هم حضرت امام(ره) تاکيد داشتند که همه مي توانند حرف بزنند مگر اينکه بخواهند توطئه کنند. مرزي که امام(ره) براي آزادي بيان مشخص مي کردند، توطئه بود. اما متاسفانه امروز در شرايط ثبات، مرزهاي توطئه را بسط مي دهيم و مشکل از اينجا ناشي مي شود.

ربيعي افزود؛ مشکل اساسي ما اين است که هنوز چالش هاي جدي در امر آزادي داريم و به يک ديدگاه واحد نرسيده ايم. شايد اگر امروز امام (ره) بودند، يکي از دلمشغولي هاي اصلي شان بحث نهادينه کردن آزادي ها بود و توقعي هم که مردم از ايشان داشتند شايد همين بود. کمااينکه پس از پايان جنگ، نمايندگان مجلس سوم نامه يي به ايشان نوشتند که در اين کشور تصميمات خلاف قانون گرفته مي شود، حضرت امام در پاسخ به نامه نمايندگان نوشتند که فرزندانم من قبول دارم و بياييد همه به قانون برگرديم. امام (ره) مي پذيرد که الزامات جنگ اين شرايط را به وجود آورده و با پايان يافتن جنگ ملاک بايد قانون باشد.

وي اضافه کرد؛ در واقع ترجمه عملياتي شعار آزادي که مورد نظر مردم در انقلاب بود، آزادي انتخاب و آزادي بيان است. امام ارزشي را به عنوان حق انتخاب مردم مطرح کردند ولي امروز عده يي به راحتي مطرح مي کنند که ايشان با رودربايستي اين حرف ها را زده اند و شرايط آن روز اقتضا مي کرد. اين حرف ها را درحالي گفتيم که به نسل سوم مي گفتيم امام(ره) با ملت صادق بود.

ربيعي با تاکيد بر اصل عدالت به عنوان يکي ديگر از اصول اسلامي و شيعي که در انقلاب نيز از مطلوبات امام (ره) و مردم بود، گفت؛ متاسفانه عدالت و آزادي مفاهيم مظلومي هستند که خيلي مورد سوء استفاده قرار گرفته اند. هرکس براي توجيه رفتارهاي خود اين مفاهيم را دستاويز مي کند. عدالت به معناي تقسيم قدرت نيست. معني کردن عدالت به اين مفهوم بازي با آن است. عدالت زماني تحقق مي يابد که همه آحاد جامعه فرصت هاي برابر براي نائل شدن به ارزش ها را داشته باشند. ما همچنان در اين عرصه ها دچار نقصان هستيم. ساختارهاي جامعه به ما اجازه نمي دهند که همه به يک ميزان به امکانات دسترسي پيدا کنند و همه در طول يک خط آغاز کنند و هر کس به قدر توانايي و شايستگي اش به مواهب دست يابد. مفهوم عدالت همچنان در نگاه ما بالا و پايين کردن دستمزدها است. ربيعي در برشمردن دلايل اين امر گفت؛ از يک سو الگوي توسعه يي مناسب با انقلاب مان را تعريف نکرده ايم و همچنان درک درستي از مفهوم رشد و توسعه نداريم. همچنين هنوز نتوانسته ايم نسبت به مسائل جهاني شناخت صحيح و عميقي پيدا کنيم و به اينها بايد فقدان شايسته سالاري را اضافه کنيم. همچنان همان «هزارفاميل» که در ادبيات دوران انقلاب مورد اعتراض بود، خود را بازسازي کرده و اين بار در قالبي ديگر خود را در قدرت نگه داشته است. وي اضافه کرد؛ ارزش هاي مطلوب انقلاب در بحث هاي اقتصادي مصادره شده اند و امروز شاهد شکل گيري قبيله هايي هستيم که ثروت را در اختيار مي گيرند و لابه لاي رنگ و لعاب انقلاب و ايدئولوژي پنهان شده اند و ديده نمي شوند.

وي در بخش ديگري از اين گفت وگو، يکي ديگر از نقاط آسيب انقلاب را به تعبير حضرت امام «نفوذ غيرخودي ها» دانست و گفت؛ اين مهم نيست که افراد بي اعتقاد به انقلاب و امام(ره) در برخي پست ها قرار گيرند کما اينکه اوايل انقلاب هم اين گونه اتفاقات افتاد، بلکه نقطه آسيب اين است که امروز برخي افرادي که با ديدگاه امام(ره) غريبه بودند و حتي ديدگاه هاي ايشان را تند و غلط مي دانستند بر مسند نظريه پردازي انقلاب آن هم به نام انقلاب قرار گرفته اند. ربيعي در عين حال گفت؛ از طرفي بايد توجه داشت که خودي و غيرخودي در درون نظام تنها زماني مطرح مي شود که بحث از کليت انقلاب و منافع ملي و ديني باشد در غير اين صورت در شرايطي که سه دهه از انقلاب گذشته است، حق نداريم مرتب خودي و غيرخودي کنيم و مرتب نيروهاي انقلاب را بر دو تقسيم کرده و خودي و غيرخودي هاي جديد توليد کنيم؛ چراکه با اين شيوه در نهايت يک هسته مرکزي کم جمعيت مي ماند که گويا به غير از آنها، همه غيرخودي اند.

وي در پايان با اشاره به تاکيدات حضرت امام (ره) به حفظ و حراست از انقلاب و حفظ امنيت ملي گفت؛ امنيت ملي در نگاه امام، امنيت مردم و دولت است در کنار هم. برخي امروز فکر مي کنند که امنيت ملي يعني امنيت دولت و حکومت. در حالي که مرجع ضمير امنيت ملي مورد نظر امام(ره) فقط مردم هستند.